Скрининг нима?
Скрининг – касалликларни (жумладан, саратон) аниқ белгилари намоён бўлгунга қадар эрта аниқлаш дастуридир. У ҳеч қандай шикояти бўлмаган одамларнинг катта қисми учун ўтказилади. Текширувдан ўтганларнинг аксарияти соғлом бўлади. Бироқ, агар шубҳали ўзгаришлар аниқланса, одам қўшимча текширувдан ўтиши керак бўлади.
Скрининг ёрдамида касалликни даволаш энг самарали бўлган эрта босқичда “ушлашга” уринади. Ушбу босқичда ўсимта ҳали органдан ташқарига тарқалмаган ёки ёқимсиз симптомларни келтириб чиқармаган.
Скрининг профилактикадан қандай фарқ қилади?
Профилактика – бу касалликнинг ривожланиш хавфини ёки мавжуд ҳолатнинг асоратларини камайтиришга қаратилган чора-тадбирлар мажмуи. Масалан, қон томир касалликларини олдини олиш учун рациондан қизариб пишган ва ёғли овқатларни чиқариб ташлаш. Ёки тери саратони ривожланиш эҳтимолини камайтириш учун қуёшдан ҳимояловчи кремлардан фойдаланиш ва қуёшга таъсир қилишни чеклаш. Демак, олдини олиш инсоннинг келажакдаги фаровонлиги учун риоя қиладиган аниқ қоидалар сифатида белгиланади. Унинг мақсади саратон ривожланишининг олдини олишдир.
Бошқа томондан, скрининг ҳар бир касаллик учун махсус тестларни ўтказишни ўз ичига олади: кўкрак бези саратони учун маммография, йўғон ичак саратони учун нажасда яширин қон текшируви ва бошқалар. Мақсад саратонни эрта босқичда, уни самарали даволаш мумкин бўлган вақтда аниқлаш ва касалликдан ўлим даражасини камайтиришдир.
Бачадон бўйни саратони скрининги
Бачадон бўйни саратони скрининги — шикояти бўлмаган аёлларда саратон олди ўзгаришлари ва касалликни эрта аниқлашга қаратилган текширувдир. Ўзбекистоннинг ПҚ-402-сон қарорига мувофиқ давлат дастури доирасида 30, 40 ва 50 ёшли аёллар режали скринингга жалб этилади. Скринингда юқори онкоген хавфли одам папиллома вирусини (HPV) аниқлаш учун ПСР текшируви ва заруратга кўра суюқлик асосидаги цитология қўлланади. HPV натижаси манфий бўлса, қарорнинг асосий матнида қайта режали текширув ўн йилдан кейин белгиланган; мусбат натижа қўшимча текширувни талаб қилади.
HPV мусбат чиқиши саратон ташхиси дегани эмас. Кейинги текширув цитология натижаси, аввалги таҳлиллар ва клиник ҳолатга қараб шифокор томонидан белгиланади. Жинсий алоқадан кейин қон кетиши, одатдан ташқари қонли ажралма ёки бошқа хавотирли белгилар бўлса, режали скрининг санасини кутмасдан гинекологга мурожаат қилиш зарур.
Давлат дастури: кимга ва қанчалик тез-тез
- маммография: 45–65 ёшдаги аёллар, 2 йилда бир марта;
- УТТ: 30–44 ёшдаги аёллар, 2 йилда бир марта;
- HPV-тест: 30, 40 ва 50 ёшдаги аёллар (натижа манфий бўлса — кейингиси 10 йилдан кейин);
- ўз-ўзини текширишга чақириқ.
Скринингни қаерда ўтасиз
Вилоятингиз ва туманингизни танланг — ҳар бир қадам учун қаерга боришингиз кўрсатилади.
-
Таҳлил топшириш
30, 40 ва 50 ёшдаги аёллар учун бепул: одам папиллома вирусига (HPV) тест ва суюқ цитология. Таҳлил туманингиздаги поликлиниканинг онкологик огоҳлик хонасида олинади.
Юқорида вилоят ва туманингизни танланг — бу қадам учун манзиллар шу ерда чиқади.
-
Натижада ўзгариш бўлса — колпоскопия
Намуналар Она ва бола саломатлиги маркази филиалида текширилади. HPV аниқланса ва цитологияда ўзгариш бўлса, сизни филиалдаги колпоскопист қабулига чақиришади.
Юқорида вилоятингизни танланг — бу қадам учун манзил шу ерда чиқади.
Натижа олингандан кейин
Скрининг натижаси олингач, тиббиёт ходими аёлни натижа ва кейинги қадамлар ҳақида хабардор қилади. Манфий HPV натижасида режали кузатув белгиланади. HPV мусбат бўлганда цитологик триаж ва клиник баҳолаш ўтказилади. Цитологияда АСС-УС, ЛСИЛ, АСС-Ҳ, ҲСИЛ, АГС ёки безли ўзгаришлар аниқланса, кейинги текширув натижанинг хавф даражасига қараб ташкил этилади. Шубҳали бачадон бўйни ўзгаришларида колпоскопия ва кўрсатма бўлса мақсадли биопсия ўтказилади. Инвазив саратонга шубҳа туғилса, бемор онкогинекологга кечиктирмасдан юборилади.
Қаерда ўтиш мумкин
- оилавий шифокорлик пунктлари;
- туман поликлиникалари (онкологик огоҳлик хоналари);
- Она ва бола саломатлиги маркази ва унинг филиаллари;
- давлат дастури доирасида — бепул.