Umumiy maʼlumot: Bachadon boʻyni saratoni

Bachadon boʻyni saratoni nima?

Bachadon boʻyni saratoni xavfli oʻsma boʻlib, bachadon boʻyni sohasida paydo boʻladi. Ushbu patologiya ayollar reproduktiv tizimining barcha oʻsma shikastlanishlarining taxminan 15% ni tashkil qiladi. Bachadon boʻyni raki tarqalganligi jihatidan endometriy raki bilan sut bezi rakidan keyin uchinchi oʻrinda turadi. Kasallik yetarlicha oson tashxislanishiga qaramasdan, bemorlarning 40% da u kechki bosqichlarda aniqlanadi.

Bachadon boʻyni saratoni shakllari

  1. YASSI EPITELIYDAN RIVOJLANGAN OʻSIMTALAR

    • HPV bilan bogʻliq yassi hujayrali saraton;
    • HPV bilan bogʻliq boʻlmagan yassi hujayrali saraton;
    • Noaniq (nonspetsifik) yassi hujayrali saraton.

  2. BEZLI EPITELIYDAN RIVOJLANADIGAN OʻSIMTALAR

    • HPV bilan bogʻliq adenokarsinoma;
    • HPV bilan bogʻliq boʻlmagan adenokarsinoma (oshqozon, yorugʻ hujayrali, mezonefrik turlari);
    • Endometrioid adenokarsinoma;
    • Karsinosarkoma.

  3. NOYOB SHAKLLAR

    • Aralash epitelial va mezenximal oʻsimtalar;
    • Germinogen oʻsimtalar;
    • Neyroendokrin oʻsimtalar.

HPV bilan bogʻliq boʻlmagan saraton odatda tezroq rivojlanadi va prognozi yomonroq boʻladi. Shu sababli, bugungi kunda HPV maqomi (statusi) davolash rejasini tanlashda muhim omil hisoblanadi.

Hujayralar differensiyalanish darajasi

Differensiyalanish — bu oʻsimta hujayralari sogʻlom hujayralardan qanchalik farq qilishini bildiradi. Qanchalik farq katta boʻlsa, oʻsimta shunchalik tez oʻsadi va tarqalish xavfi yuqori boʻladi.

Uchta daraja mavjud:

  1. PAST MALIGNLIK

    Hujayralar sogʻlom hujayralarga oʻxshaydi, oʻsish sekin;

  2. OʻRTACHA

    oʻrtacha farq, oʻsish tezlashgan;

  3. YUQORI MALIGNLIK

    hujayralar keskin oʻzgargan, oʻsma tez oʻsadi va tarqaladi.

Eng koʻp uchraydigan shakllar

  • Yassi hujayrali saraton — barcha holatlarning taxminan 80 foizini tashkil etadi. Skrining tufayli koʻpincha erta bosqichda aniqlanadi va muvaffaqiyatli davolanadi (jarrohlik, nur yoki kimyonur terapiyasi).
  • Adenokarsinoma — 10–20 foiz hollarda uchraydi, oʻtishi yassi hujayrali shaklga oʻxshash. Davolash taktikasi bosqichga bogʻliq.
  • Neyroendokrin karsinoma — kam uchraydigan (1%) lekin agressiv tur. U tezda metastaz beradi va koʻpincha jarrohlik, kimyo va nur terapiyasining kombinatsiyasi bilan davolanadi.
  • Germinogen oʻsimtalar — juda kam uchraydi, lekin oʻtkir kechadi. Asosiy davolash usuli — jarrohlik yoʻli bilan olib tashlash.

Metastatik jarayonlarda

Asosiy davolash — tizimli terapiya (kimyoterapiya, nishonli yoki immunoterapiya). Ayrim hollarda mahalliy usullar — metastazni jarrohlik yoʻli bilan olib tashlash yoki nur terapiyasi — qoʻshimcha sifatida qoʻllaniladi.

Asosiysi

Bachadon boʻyni saratonining ikki asosiy shakli mavjud: yassi hujayrali va adenokarsinoma. HPV holatini aniqlash shifokorga eng toʻgʻri davolash rejasini tanlashga yordam beradi. Muntazam skrining, erta tashxis va oʻz vaqtida davolash kasallikni boshlangʻich bosqichda aniqlash imkonini beradi va toʻliq sogʻayish ehtimolini sezilarli darajada oshiradi.

Bachadon boʻyni saratoni bosqichlari

Bachadon boʻyni saratoni, ayollar reproduktiv tizimining boshqa xavfli oʻsimtalari kabi, xalqaro TNM va FIGO (Xalqaro akusherlik va ginekologiya federatsiyasi) tizimlariga koʻra tasniflanadi. Bu tizimlar shifokorlarga oʻsimta qanchalik rivojlanganini baholash va eng samarali davolash yoʻlini tanlash imkonini beradi.

Bosqich — bu oʻsimta bachadon boʻyni chegarasidan chiqib ketganmi, yaqin atrofdagi aʼzolarga yoki limfa tugunlariga tarqalganmi, yoki uzoq metastazlar paydo boʻlganmi, degan savollarga javob beradi. Aynan bosqich toʻgʻri davolash taktikasini tanlashda asosiy mezon hisoblanadi.

Bachadon boʻyni saratoni toʻrt bosqichga boʻlinadi va har biri oʻz ichida kichik guruhlarga ega.

  1. 40% ayollarda shu bosqichda aniqlanadi. Oʻsimta bachadon boʻyni ichida joylashgan.

    IA — saraton faqat mikroskop ostida aniqlanadi, oʻsimta chuqurligi 5 mm dan oshmaydi:

    IA1 — 3 mm gacha

    IA2 — 3–5 mm

    IB — chuqurligi 5 mm dan ortiq:

    IB1 — 2 sm gacha

    IB2 — 2–4 sm

    IB3 — 4 sm dan katta

  2. 20% bemorlarda aniqlanadi. Oʻsimta bachadon boʻynidan tashqariga chiqqan, ammo tos devorlariga yoki qinning pastki uchdan bir qismiga yetmagan boʻladi.

    IIA — oʻsimta qinning yuqori ikki uchdan bir qismini qamrab oladi,

    IIA1 — 4 sm gacha

    IIA2 — 4 sm dan katta

    IIB — oʻsimta bachadon atrofidagi parametriyga tarqalgan, lekin tos devorlariga yetmagan.

  3. 30% holatlarda uchraydi. Oʻsimta qinning pastki qismini, tos devorlarini va/yoki limfa tugunlarini zararlaydi.

    IIIA — faqat qinning pastki uchdan bir qismi zararlangan

    IIIB — oʻsimta tos devorlariga tarqalgan yoki siydik yoʻlini bosib, buyrakda gidronefroz chaqirgan

    IIIC — oʻsimta limfa tugunlariga metastaz bergan, oʻlchamidan qatʼi nazar:

    IIIC1 — faqat tos limfa tugunlari zararlangan

    IIIC2 — paraaortal limfa tugunlari zararlangan

  4. Eng ogʻir bosqich boʻlib, taxminan 10% ayollarda aniqlanadi.

    IVA — oʻsimta siydik pufagi, toʻgʻri ichak yoki boshqa yaqin organlarga oʻtgan

    IVB — metastazlar uzoq joylarga — qoʻltiqosti, boʻyin usti limfa tugunlariga, oʻpka, jigar yoki suyaklarga tarqalgan

Prognoz va kasallik kechishi

Bachadon boʻyni saratonining prognozi bosqichga, oʻsimtaning agressivligiga va hujayra tuzilishiga bogʻliq. Kasallik qanchalik erta aniqlansa, toʻliq sogʻayish ehtimoli shunchalik yuqori boʻladi. Shuningdek, ayolning umumiy sogʻligʻi va boshqa kasalliklari ham davolash tanloviga taʼsir qiladi.

Baʼzan hatto ogʻir bosqichlarda ham natijalar kutilganidan yaxshiroq boʻlishi mumkin. Zamonaviy usullar, xususan immunoterapiya, bemorlarning umrini uzaytiradi va hayot sifatini yaxshilaydi.

Asosiysi

Bachadon boʻyni saratoni bosqichi oʻsimtaning qanchalik tarqalganini koʻrsatadi. Toʻgʻri bosqichni aniqlash — toʻgʻri davolash va sogʻayish imkonini belgilovchi eng muhim qadamlardan biridir. Kasallik qanchalik erta tashxislansa, sogʻayish ehtimoli shunchalik yuqori boʻladi.

Bachadon boʻyni rivojlanish xavf omillari

Bachadon boʻyni saratonining asosiy sababi yuqori onkogen xavfli HPV infeksiyasining uzoq saqlanib qolishidir, ayniqsa HPV 16 va 18 turlari. HPV 16 yassi hujayrali saraton bilan, HPV 18 esa adenokarsinoma bilan bogʻliq.

Xavf omillari quyidagilardan iborat:

Radiatsiya taʼsiri

kimyoviy moddalar va radiatsiyaning taʼsiri

Immun tizimi

Tanada immun tizimining zaiflashishi

Bachadon boʻyni oʻzgarishlari

Bachadon boʻyni displaziyasi (CIN) — saraton oldi oʻzgarishlari. Ektopiya (koʻpincha «eroziya» deyiladi) mustaqil saraton oldi kasalligi emas.

Mahalliy immunitet pasayishi sabablari:

Infeksiyalar

OIV, genital gerpes, xlamidioz.

Vitamin yetishmasligi

Organizmda A va S vitaminlari yetishmovchiligi

Bachadon boʻyni saratoni samarali oldini olish mumkin boʻlgan saraton turlaridan biridir. Deyarli barcha holatlar inson papillomavirusi (HPV) bilan bogʻliq, ammo bu xavfga taʼsir qiluvchi yagona omil emas. Turmush tarzi, yosh, jinsiy xulq-atvor, gormonal dorilar va hatto ijtimoiy sharoitlar ham muhim rol oʻynaydi.

Yosh

Kasallikning rivojlanish xavfi yosh bilan ortadi, lekin 35 yoshdan 55 yoshgacha eng yuqori darajaga etadi. 20 yoshgacha boʻlgan yosh ayollar kasallikdan deyarli taʼsirlanmaydi va keksa ayollarda (85 yoshdan keyin) xavf yana kamayadi. Bu organizmdagi gormonal oʻzgarishlar va HPV faolligiga bogʻliq.

Jinsiy hayot omillari

HPV jinsiy yoʻl bilan yuqadi, shuning uchun jinsiy xulq-atvor shakllari xavfga bevosita taʼsir qiladi. Xavfi yuqori boʻlgan sabablar bilan tanishib chiqing. Ular;

  • Jinsiy faoliyat qanchalik erta boshlansa (18 yoshdan oldin), infektsiya xavfi shunchalik yuqori boʻladi.
  • Koʻp sonli hamkorlar (hayotda 5 dan ortiq) xavfni deyarli uch baravar oshiradi.
  • Agar sherik bir necha marta jinsiy aloqada boʻlsa yoki jinsiy yoʻl bilan yuqadigan infektsiya (masalan, xlamidiya yoki gerpes) bilan kasallangan boʻlsa, xavf ham ortadi.
  • 17 yoshdan oldin tugʻilgan yoki 5 dan ortiq homilador boʻlgan ayollar infektsiyani yuqtirish ehtimoli koʻproq.
  • Erkaklardagi sunnat ayollarda HPV infektsiyasi ehtimolini kamaytiradi.

Dori-darmonlar va IVF

Gormonal kontratseptiv vositalardan uzoq muddatli foydalanish bachadon boʻyni saratoni xavfini biroz oshirishi mumkin, ammo uni toʻxtatgandan keyin 5-10 yil ichida normal holatga qaytadi. Otoimmün kasalliklarda yoki organ transplantatsiyasidan keyin immunosupressantlar (immunitetni pasaytiradigan dorilar) doimiy HPV infektsiyasi xavfini oshiradi. OIV bilan kasallangan ayollar ham xavf ostida. Biroq, bepushtlikni davolash, shu jumladan IVF, saraton xavfini oshirmaydi; aksincha, bunday muolajalarni oʻtkazayotgan ayollar koʻproq shifokorlar nazoratida boʻlib, muntazam tekshiruvdan oʻtadilar.

Atrof muhit va yashash joyi

Atrof-muhitning ifloslanishi bilan bevosita aloqasi isbotlanmagan. Biroq qishloq va kam taʼminlangan hududlarda yashovchi ayollar profilaktika yordami va shifokorlardan foydalanish imkoniyati cheklanganligi sababli koʻproq kasal boʻlib qolishadi. Skrining va emlash dasturlari boʻlmagan mamlakatlarda, ayniqsa Afrika, Lotin Amerikasi va Osiyoda oʻlim darajasi sezilarli darajada yuqori.

Hayot tarzi

Chekish, ayniqsa skuamoz hujayrali karsinoma xavfini taxminan 1,5 baravar oshiradi. Spirtli ichimliklar bilan aloqasi topilmadi, lekin giyohvand moddalarni isteʼmol qilish (ayniqsa, opioidlar) birgalikda infektsiyalar va xavfli jinsiy aloqalar tufayli xavfni oshiradi.

Xavfni nima kamaytiradi?

  • HPV ga qarshi emlash virus keltirib chiqaradigan 10 saraton kasalligidan 9 tasidan himoya qiladi. Eng samarali emlash jinsiy faoliyat boshlanishidan oldin (11–12 yoshda), ammo emlash 45 yoshgacha boʻlgan kattalar ayollar uchun ham foydalidir.
  • Doimiy skrining (PAP va HPV testlari) saratondan oldingi oʻzgarishlarni aniqlashga va ularni erta davolashga yordam beradi. Skrining amalga oshirilgan mamlakatlarda oʻlim darajasi 70% ga kamaydi.
  • Prezervativdan foydalanish va erkaklarni sunnat qilish HPV va boshqa infektsiyalar xavfini kamaytiradi.
Bachadon boʻyni saratoni belgilari

Bachadon boʻyni saratoni dastlabki bosqichlarida koʻpincha simptomsiz oʻtadi. Oʻsma sezilarli darajada kattalashganda birlamchi belgilar paydo boʻladi:

  • Qonli ajralmalar;
  • Qindan keskin qon ketishi;
  • Jinsiy aloqa paytida noqulaylik;
  • Davomiy hayz;
  • Qorinning pastki qismidagi ogʻriq;
  • Oyoqlarning shishishi;
  • Vaznning keskin kamayishi;
  • Belda ogʻriq;
  • Defekatsiyaning buzilishi;
  • Umumiy zaiflik;
  • Qindan yoqimsiz hidli ajralma;
  • Siydik chiqarishdagi noqulaylik;
  • Kuchli charchoq;

Ushbu alomatlar boshqa ginekologik kasalliklarda ham boʻlishi mumkin, shuning uchun diagnostika muhimdir.

Murojaat qilish
Bachadon boʻyni saratoni aniqlash usullari

Bachadon boʻyni saratoni — dastlabki bosqichlarda deyarli alomatsiz kechadigan kasalliklardan biridir. Shu sababli uni oʻz vaqtida va aniq tashxislash juda muhim. Zamonaviy tekshiruv usullari kasallikni erta bosqichda aniqlash va eng toʻgʻri davolash yoʻlini tanlash imkonini beradi. Diagnostika nimadan boshlanadi?

Suhbat

Shifokor ayolning shikoyatlarini, hayz siklining xususiyatlarini, jinsiy hayotini, surunkali kasalliklarini, gormonal dori vositalarini qabul qilayotgan-yoʻqligini aniqlaydi, shuningdek xavf omillarini (masalan, chekish yoki OIV/VPCh infeksiyasi) baholaydi.

Ginekologik koʻrik

Keyin ginekologik koʻrik oʻtkaziladi — bu bachadon boʻyni va yaqin joylashgan organlarning holatini tekshirish imkonini beradi. U quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

  • Koʻzguda koʻrik — shifokor bachadon boʻynini toʻgʻridan-toʻgʻri koʻradi.
  • Ikki qoʻlli (bimanuall) tekshiruv — shifokor bachadon va qoʻshimchalarni qin va qorin devori orqali paypaslab baholaydi.
  • Rektovaginal tekshiruv — tos sohasidagi toʻqimalarni va parametrial joylarni aniqlash uchun oʻtkaziladi.

Bu tekshiruvlar bir necha daqiqa davom etadi va, odatda, ogʻriqsiz boʻladi.

Invaziv usullar

Tashxisni tasdiqlashning asosiy usuli — biopsiya, yaʼni bachadon boʻynidan kichik toʻqima namunasi olib, uni mikroskop ostida tekshirishdir. Faqat gistologik tahlil orqali saraton hujayralarining mavjudligi aniq tasdiqlanadi.

  1. Standart biopsiya

    Shifokor shubhali joydan kichik toʻqima parchasini oladi.

  2. Nishonli biopsiya

    (kolposkopiya ostida) — agar bachadon boʻyni tashqi tomondan normal koʻrinsa, lekin Papanikolau (PAP) testi shubhali natija koʻrsatgan boʻlsa, qoʻllaniladi.

  3. Konizatsiya

    yoki elektropetlya eksiziyasi — kattaroq toʻqima boʻlagi olinadi, bu nafaqat tashxis qoʻyish, balki saratondan oldingi oʻzgarishlarni butunlay olib tashlash imkonini beradi.

Noinvaziv usullar

Bular organizm toʻqimalariga bevosita aralashuvsiz oʻtkaziladigan tekshiruvlardir:

  1. UZI

    Tos aʼzolarining UZI — oʻsimtaning mavjudligi va hajmini aniqlaydi.

  2. MRT

    oʻsimtaning tarqalish darajasi va qoʻshni organlarga taʼsirini eng aniq koʻrsatadi.

  3. KT

    yoki PET-KT — limfa tugunlari va boshqa organlardagi metastazlarni aniqlash imkonini beradi.

Agar oʻsimta siydik pufagi yoki toʻgʻri ichakka oʻtgan boʻlishi mumkin deb taxmin qilinsa, tsistoskopiya yoki kolonoskopiya oʻtkaziladi.

Diagnostika usullarini tanlash

Qaysi tekshiruv oʻtkazilishi — bu kasallik bosqichiga, bemorning umumiy ahvoliga, tibbiy texnika mavjudligiga va mutaxassisning tajribasiga bogʻliq. Ayrim hollarda tashxisni aniqlashtirish uchun bir necha usul birgalikda qoʻllaniladi — masalan, biopsiya UZI yoki KT nazorati ostida oʻtkaziladi. Eng asosiysi - bachadon boʻyni saratonini tashxislash har doim kompleks yondashuvni talab qiladi. U quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

  1. bemorni soʻrovdan oʻtkazish va tarixini yigʻish;

  2. ginekologik tekshiruv;

  3. biopsiya — tashxisni tasdiqlash uchun;

  4. vizualizatsiya usullari (UZI, MRT, KT, PET-KT) — bosqichni va oʻsimta tarqalishini aniqlash uchun.

Murojaat qilish

Portal kontentini takomillashtirish boʻyicha taklif va mulohazalaringiz boʻlsa, ularni n.akhatov@asr.gov.uz elektron pochta manziliga yuborishingizni soʻraymiz.